جرجانى در بين بيمارىهاى از نوع خناق ، يعنى بيمارىهائى كه داراى نشانه‌هاى خارجى نمىباشند از بيمارى خاصى به نام جابه‌جا شدن مهرهء گردن نام مىبرد و اظهار مىدارد كه اين بيمارى در زمان وى در بين كودكان خيلى رايج بوده است و علت آن را انقباض عضلات پشت گردن بيان مىكند و مىنويسد كه ابتدا بايد سعى بشود اين بيمارى از طريق دارودرمانى علاج بشود ولى اگر دارو موثر واقع نشد بايد از وسيله مخصوص كه براى اين كار ساخته شده بود و شبيه به Gastroscope هاى امروزى بود و آن را وارد گلوى طفل مىكردند استفاده بشود ، ولى قبل از به كار بردن اين دستگاه لازم بود تا پزشك سعى كند با فرو كردن انگشت خود به حلق طفل و فشار آوردن به مهرهء گردن آن را جا بيندازد و اگر از اين كار نتيجه‌اى گرفته نمىشد آن وقت نوبت به استفاده از دستگاه فوق الذكر مىرسيد كه آن را به داخل حلق بيمار فرو مىكردند تا فشار ناشى از اين كار به مهره‌هاى گردن موجب جا افتادن مهرهء جابجا شده بشود . جرجانى در آخر به ذكر يك مورد كه خود ناظر بر آن بوده است مىپردازد و مىنويسد : « درست است كه وقتى ماما دستگاه را به داخل حلق طفل فرو كرد بافت جدار حلق پاره شد ، ولى ماما فورا مرهم مناسبى روى آن گذاشت و طفل سلامت كامل خود را بازيافت » . سوراخ كردن قصبة الريه جراحى بود كه فقط در صورتى كه جان بيمار جدا در معرض خطر قرار مىگرفت انجام مىشد جرجانى روش‌هاى مختلف اين جراحى را شرح مىدهد و مىنويسد : . . . و چون ببينند كه بدين تدبيرها و علاج‌ها بهتر بديد نمىآيد و هلاك خواهد شد اميد خلاص او آن است كه حلق او بشكافند و يك رباط كه در ميان دو قصبة حلق است برابر شكاف او بشكافند تا دم بزند . چون از تدبير مهره و تدبير آماس فارغ شوند بدوزند چنان كه آسيبى به غضروف و غشاء نرسد و اگر دانند كه اندر رباطها نيز آماس است اين علاج نيز نشايد كرد « 7 » . روش كار جراحان دورهء صفويه در اين مورد با آنچه كه امروز انجام مىگيرد فرق داشت . آن‌ها بيمار را به پشت مىخواباندند و بر خلاف امروز سر او را طورى قرار مىدادند كه عضلات و پوست جلوى گردن شل و آزاد باشد . بريدگى نيز بر خلاف امروز عرضا صورت مىگرفت . جراح دو بريدگى ايجاد مىكرد و بريدگى اول به صورت حرف ( ن ) و روى پوست انجام مىشد به نحوى كه بتوان لبهء آن را بعدا روى سوراخ برگرداند ؛ بريدگى دوم هم در عضلات و از بين حلقه‌هاى قصبة الريه ايجاد مىگرديد و سعى مىشد كه حلقه‌هاى قصبة الريه بريده نشوند . پس از ايجاد سوراخ جراح فورا به جستجوى جسم يا غده‌اى كه مجراى تنفسى را مسدود كرده بود مىپرداخت و پس از برداشتن آن بلافاصله زخم را مىبست . در كتاب جراحى ايلخانى شرف الدين صعابونى مينياتورى از اين جراحى وجود دارد

--> ( 7 ) - كتابخانهء مجلس شوراى ملى - ذخيرهء خوارزمشاهى